Музыка уонна олох
Олох диэн – уһун айан. Ол айан суолугар киһини туох эмэ сирдиир, күүс-көмө буолар аналлаах. Свинобоева Надежда Николаевна олоҕо бэйэтэ туспа кэрэ дорҕооннордоох музыка курдук. Кини олоҕун матыыба төрөөбүт Чараҥын сипсиэрдээх хатыҥнарыттан, иллээх дьиэ кэргэнин сылаас сыһыаныттан уонна оҕо сааһын дьоллоох түгэннэриттэн таҥыллыбыт.
Музыканы – олоҕун аргыһа, айар үлэтин кыната оҥостубут Надежда ааспыт кэрэ кэрчиктэрин, үлэһит суолун үрдэллэрин, музыкаҕа сүгүрүйэр иэйиитин сүрэҕэр саһыара сылдьыбытын истиҥ ахтыытыгар маннык сааһылаабыт:
Музыканан кынаттаммыт дьоллоох оҕо сааһым
Мин, Свинобоева Надежда Николаевна, олоҕум аргыс буолбут истиҥ иэйиилэрин оргууй аҕай арыйар буоллахпына, бастатан туран, сылаас дьиэ кэргэним уонна төрөөбүт Чараҥым туһунан ахтыахпын баҕарабын. Оҕо сааһым айылҕа маанылаах сиригэр, иллээх дьиэ кэргэн түөһүгэр олус бигэтик, дьоллоохтук ааспыта. Кэрэни кэрэхсии, тулалыыр эйгэ хас биирдии тыаһын-ууһун иһиллии улааппыт буоламмын, ол кэмнэр кэрчиктэрэ харахпар куруук бааллар, сүрэхпин сылаанньыталлар, өрүү тыыннаахтар.
Музыка абылаҥар аан бастаан, Чараҥ алын сүһүөх оскуолатыгар киириэхпиттэн куустарбытым. Биһигини ырыаҕа Михаил Павлович Охлопков диэн сүрдээх сымнаҕас майгылаах, дэгиттэр талааннаах учуутал үөрэппитэ. Кини баяҥҥа наһаа үчүгэйдик оонньуура, биһигини кэнсиэрдэргэ кытыннарара. Илиибитин түөспүтүгэр «күлүүстүү» тутан туран ыллатарын, дьиҥнээх «артыыстар» курдук сананан ис иһиттэн иэйэн ыллыырбыт. Оччолорго саҥа үөдүйэн эрэр магнитофоҥҥа микрофон туруоран, биһиги ыллыырбытын устан баран төттөрү иһитиннэрэрэ – ол биһиэхэ туохха да тэҥнэммэт үөрүү, дьикти этэ!
Майаҕас оскуолатыгар 5-8 кылаастарга үөрэнэр сылларбар уус-уран самодеятельноска көхтөөхтүк кыттарым: ыллыырым, спектаклларга оонньуурум. 1968-1969 сыллардаахха драмкружогу Лаврентий Петрович Новогодин салайара. Бороҕоҥҥо араас көрүүлэргэ, ыытыллар тэрээһиннэргэ монтаж ааҕан кыттар этибит.
Кэлин Мүрү орто оскуолатыгар 9-10-с кылаастарга Бороҕоҥҥо киирэн үөрэммитим. Оскуолабыт 100 сыллаах үбүлүөйүгэр анаммыт улахан кэнсиэргэ баяннаах соҕотоҕун «Дорогой длинною» ырыаны ыллаабыппыттан ыла, миигин уруоктан көҥүллэтэн ыҥыран үҥкүү бэлэмигэр кытары доҕуһуоллатар буолбуттара.
Баяны аан бастаан 12 саастаахпар илиибэр ылбытым. Бэйэм истибиппинэн үөрэтэн, күнү быһа талкыйан, музыкант буолар идэбэр бастакы хардыыбын оҥорбутум
Бу музыкаҕа тапталым – төрөппүттэрим бэлэхтэрэ. Ийэм Александра Гаврильевна – Дьоруой ийэ, аҕам Николай Семенович иккиэн олус музыкальнай дьон этилэр. Аҕам ханнык баҕар инструменҥа иҥнибэккэ оонньуура. Николай Алексеевич Орловтаахха ороннорун үрдүгэр мандолина, гитара уонна балалайка ыйанан турара. Кини ол инструменнарыттан талбытын уларсан аҕалан, нуучча норуотун «Светит месяц», «Во саду ль, в огороде», «Калинка» курдук биллэр ырыаларын оонньуурун олус ымсыыра истэрбит. Инструменнарын эргитэ сылдьан көрөрбүт, хайдах тыаһыырын билиэхпитин баҕарар этибит.
Биирдэ аҕабыт Роман Николаевич Бурцевтаахха дьиэ маһын бэлэмнэһэн, тыраахтарынан тиэйэн биэрбитэ. Онтугар махтал быһыытынан хормуоска бэлэхтээбиттэригэр, бары үөрэн-көтөн, дьолломмут бэйэбит тула көтүү бөҕө буолбуппут. Аҕабыт ол хормуоскатын улахан уолугар Коляҕа туттарбыта.
Ол күнтэн ыла бука бары музыкаҕа дьоҕурбут арыллан, аан бастаан кыра баяҥҥа оонньуур буолбуппут. Сыыйа гитараҕа, барабааҥҥа көһөн, кэлин бары инструменнарга оонньуур сатабыллаах буола улааппыппыт.
Кэлин дьоммут радиола, телевизор, өссө баян, гитара ылан биэрбиттэрэ. Музыкальнай биэриилэри көрөрбүт, пластинка суруттаран истэрбит, ырыа тылларын тэтэрээккэ устан, бэйэ-бэйэбитигэр уруһуйдаан, баҕа санаа суруйан бэрсиһэрбит… Онон дьиэбит иһэ дьиҥнээх ВИА (вокальнай-инструментальнай ансамбль) бөлөҕөр кубулуйбута.
Ол кэрэ кэмнэр, ол сырдык иэйиилэр билигин да мин олоҕум тирэҕэ, дууһам кыната буолаллар.
Музыка – мин олоҕум аргыһа
1972 сыллаахха оскуоланы ситиһиилээхтик бүтэрэн, үлэһит буолар олоҕум дьоллоох суолугар үктэммитим. Төрөөбүт Чараҥым деткомбинатыгар музыкальнай салайааччынан үлэҕэ киирбитим. Оччолорго сэбиэдиссэйинэн үлэлээбит Агафья Николаевна Крылова эдэр специалиһы итэҕэйэн, айар үлэ аартыгын арыйбыта. Ити кэмтэн ыла музыка мин олоҕум тулхадыйбат төрдө буолбута.
Бэйэбин өссө сайыннарар баҕаттан, 1974 сыллаахха 1-кы №-дээх Дьокуускайдааҕы педагогическай училище музыкальнай салаатыгар үөрэххэ киирбитим. 1977 сыллаахха дипломнаах специалист буолан, Сыырдаах орто оскуолатыгар музыка учууталынан ананан үлэбин саҕалаабытым. Сыырдаах нэһилиэгэ олус көхтөөх этэ: олохтоохтору, оҕолору түмэн, түөлбэ начальнигынан, хор аккомпаниаторынан сылдьан кэнсиэр бөҕөтүн туруорарбыт, гастролларга айанныырбыт. Ол кэмнэр айар кутум кынатын өссө кытаатыннарбыт сыллара этэ.
Кэлин дьиэ кэргэн балаһыанньатынан төрөөбүт Чараҥмар төннөн кэлбитим. Манна детсадка, оскуолаҕа, кулуупка барытыгар тэҥҥэ үлэлэһэн, тапталлаах нэһилиэгим культурнай олоҕун ортотугар күн бүгүҥҥэ диэри сылдьыбын. Оскуолаҕа ситиһиилээхтик үлэлиибин, араас таһымнаах кэнсиэрдэргэ, көрүүлэргэ баяннаах доҕуһуолдьут быһыытынан куруук ыҥырыылаах ыалдьыт буолабын.
Музыка – мин олоҕум, мин дьолум. Бу ааспыт үтүө суолум хас биирдии дорҕооно сүрэхпэр истиҥник иһиллэр. Өр сыллаах үлэм үгүс ситиһиилэринэн, үрдүк наҕараадаларынан бэлиэтэммитэ:
2001 с. – «Уус Алдан улууһун музыка учууталларын лидера» сертификат;
2001 с. – Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин туйгуна;
2006 с. – Саха Өрөспүүбүлүкэтин эбии үөрэхтээһинин киинин Бочуоттаах грамотата;
2011 с. – «Уус Алдан улууһун култууратын сайдыытыгар кылаатын иһин» бэлиэ;
2021 с. – «В.Н. Мигалкин аатынан Чараҥ орто оскуолатын сайдыытыгар кылаатын иһин» бэлиэ;
2023 с. – Педагог уонна наставник сылынан «Өр сыллаах үтүө суобастаах үлэ иһин» бэлиэ;
2025 с. – Саха Өрөспүүбүлүкэтин уус-уран самодеятельноһын бэтэрээнэ.
Бүгүн кэннибин эргиллэн көрдөхпүнэ, олоҕум суолун суон сурааһына – төрөөбүт Чараҥым уонна тапталлаах үлэбин кытта быстыбат ситимнээх. Оҕолор мичээрдэрэ, баяным тыаһа уонна дьонум-сэргэм итэҕэлэ миэхэ куруук күүс-көмө буолаллар. Инникитин даҕаны төрөөбүт нэһилиэгим култуурунай олоҕор кынат буолан, кэрэни түстүү туруом диэн бигэ эрэллээхпин.
Надежда Николаевна Свинобоева олоҕун устата муспут күндү өйдөбүллэрэ – кини баайа. Төрөөбүт буоругар, истиҥ дьиэ кэргэнигэр уонна олоҕун тухары аргыс буолбут музыкаҕа махтала муҥура суох. Хас биирдии үөрэнээччитин ситиһиитэ, хас биирдии айбыт матыыба, тахсыбыт баянын дорҕооно – кини тапталтан, үлэттэн уонна музыкаттан турар дьоллоох айана буолар.
Бэлэмнээтэ: Екатерина Свинобоева
